PSİKOLOJİSİ BOZUK ÇOCUĞUN BELİRTİLERİ

Psikolojisi Bozuk Çocuğun Belirtileri, somatik yani bedensel ağrı şikayetleri, uyku sorunları, davranışsal değişimler ve duygusal zorluklardır. Bu belirtiler yaş grubuna göre farklılık gösterir; okul öncesi dönemde daha çok davranışsal, ergenlikte ise duygusal belirtiler öne çıkar.

Bir çocuk psikoloğu olarak danışan ailelerimden en sık duyduğum sorulardan biri şudur: “Çocuğumun gerçekten bir sorunu mu var, yoksa bu sadece bir yaş dönemi özelliği mi?”

Çocuklar, yetişkinlerin minyatür birer kopyası değildir. Onların duygusal dünyaları, nörolojik gelişimleri ve kendilerini ifade etme biçimleri yaştan yaşa devasa farklılıklar gösterir. Yetişkin bir birey “Şu aralar çok kaygılıyım, başım ağrıyor ve uyuyamıyorum” diyerek duygusal durumunu net bir şekilde tanımlayabilirken; 3 yaşındaki bir çocuk kaygısını altını ıslatarak, 10 yaşındaki bir çocuk ise dikkat dağınıklığı ve zihinsel bulanıklıkla gösterebilir.

Çocukluk çağında fiziksel, nörolojik veya psikolojik stres belirtileri, çocuğun bilişsel ve sözel gelişim düzeyine doğrudan bağlıdır. Çok küçük yaşlarda belirtiler sıklıkla bedensel (somatik) ve davranışsal düzeyde kalırken, çocuk büyüdükçe duyguların ve soyut şikayetlerin sözel ifadesi ön plana çıkar.

Bu yazıda, 0-12 yaş aralığındaki çocukların yaşadıkları stresi, travmayı veya fiziksel rahatsızlıkları gelişim basamaklarına göre nasıl dışa vurduklarını adım adım inceleyeceğiz.

Yaş Gruplarına Göre Psikolojisi Bozuk Çocuklarda “Uyum” Kavramı ve Erken Teşhisin Önemi

Çocuklarda psikolojik iyi oluşu anlamada en temel kavramlardan biri uyumdur. Uyum; çocuğun kendi içsel özellikleri (mizaç, duygusal dayanıklılık, bilişsel kapasite) ile içinde yaşadığı dış çevre (aile, okul, akran grubu) arasında dengeli bir ilişki sürdürebilme yeteneğini ifade eder.

Psikolojisi bozuk çocuğun belirtileri arasında, çocuğun içsel dünyası ile çevresel beklentiler arasındaki bu denge bozulmasıyla çocukta psikolojik rahatsızlık belirtileri ortaya çıkmaya başlar. Bu durum kendisini sosyal kaygı, ilişki kurmada zorluk, dışlanmışlık duygusu, akranlarına karşı empati eksikliği veya uyum bozuklukları şeklinde gösterebilir. Aşırı utangaçlık, obsesif eğilimler veya ani öfke patlamaları gibi görünüşte önemsiz veya geçici kabul edilebilecek davranışlar bile, aslında çocukta altta yatan psikolojik bir sıkıntının ilk erken uyarı işaretleri olabilir.

Ruh sağlığı uzmanları, küçük çocuklarda görülen psikolojik bozuklukların potansiyel uzun vadeli olumsuz etkilerini en aza indirmek ve çocuğun genel refahını korumak için erken teşhisin vital bir öneme sahip olduğunu vurgulamaktadır. Erken tanı sadece psikolojik bozuklukların derinleşmesini önlemekle kalmaz; aynı zamanda çocuğun gelişimsel potansiyelini yakalamasına ve çevresiyle yeniden sağlıklı bir uyum geliştirmesine olanak tanır. Bakıcılar, ebeveynler, öğretmenler ve sağlık hizmeti sağlayıcıları bu belirtileri ne kadar erken fark eder ve doğru müdahale ile yaklaşırsa, çocuğun zihinsel, duygusal ve sosyal gelişimi o kadar güçlü desteklenmiş olur.

Yaş Gruplarına Göre Psikolojisi Bozuk Çocuğun Belirtileri

Aşağıdaki tablo, 0-12 yaş aralığındaki çocukların gelişim aşamalarına göre gösterdikleri temel belirtileri, klinik değerlendirme yöntemlerini ve klinik gözlem özelliklerini özetlemektedir:

Yaş Grubu	Öne Çıkan Belirtiler	Bildirim ve Değerlendirme Özelliği
0-2 Yaş (Bebeklik / Oyun)	İştahsızlık, uyku bozukluğu, huzursuzluk/ajitasyon, aşırı ağlama, emmeyi reddetme, kusma/ishal, temas reddi veya aşırı yapışma.	Tamamen ebeveyn gözlemine ve davranışsal ipuçlarına bağımlıdır.
3-5 Yaş (Okul Öncesi)	Gelişimsel gerileme (regresyon), alt ıslatma, öfke patlamaları, karın ağrısı, aşırı utangaçlık, empati eksikliği, bakıcıya aşırı yapışma.	Gözlemsel ölçekler ve somatik şikayetler öne çıkar. DSM-5 tanı kriterleri, ebeveyn ve öğretmen görüşmeleriyle incelenir.
6-8 Yaş (Erken Okul)	Korkuların sözel ifadesi, anksiyete, kas/beden ağrıları, akademik düşüş, sosyal içe kapanma, tırnak yeme, OKB ve TSSB belirtileri.	Somut his ifadeleri, emojiler, resimli ölçekler ve öğretmen-aile görüşmeleri kullanılır.
9-12 Yaş (Geç Okul / Ön Ergen)	Yorgunluk, baş ağrısı, zihinsel sislenme, dikkat/hafıza sorunları (DEHB belirtileri), sosyal çekilme, tırnak yeme, algısal farklılıklar.	Doğrudan öz bildirim ve klinik görüşmeler eş zamanlı yürütülür.

Gelişim Aşamalarına Göre Belirtilerin Detaylı Analizi

1. Bebeklik ve Erken Çocukluk Dönemi (0-2 Yaş): Bedenin Konuştuğu Yıllar

0-2 yaş arası psikolojisi veya fiziksel dengesi bozulan bir bebeğin belirtilerini erken tespit etmek, etkili müdahale ve tedavi planlaması açısından büyük önem taşımaktadır. Ruh sağlığı uzmanları, bu yaş grubunda henüz dil gelişimi tamamlanmadığı için potansiyel sorunları belirlemek adına spesifik fiziksel ve davranışsal semptomlara güvenmektedir.

Fiziksel ve Regülasyon Bozuklukları

Bebeklik ve erken çocukluk döneminde klinik tablolar ağırlıklı olarak öz düzenleme (regülasyon) bozuklukları şeklinde ortaya çıkar (Gross et al., 2025; Dupont et al., 2021). Bu grupta bir bebeğin yaşadığı duygusal veya fiziksel stresi dışa vurma biçimleri şunlardır:

• Beslenme Düzeninde Bozulma: Aniden ortaya çıkan iştahsızlık, memeyi veya ek gıdayı reddetme.
• Uyku Yapısının Bozulması: Uykuya dalmada ciddi güçlükler, gece sık uyanma, çığlıkla uyanma ve yatıştırılamama.
• Aşırı Ağlama ve Huzursuzluk: Güvenli kucak arayışına rağmen sakinleşmeyen ajitasyon halleri.
• Gastrointestinal Belirtiler: Akut stres, travma veya fiziksel enfeksiyonlar sonrasında 0-2 yaş arası çocuklarda kusma ve ishal gibi mide-bağırsak sistemine ait belirtiler çok daha sık kaydedilmektedir (Christophers et al., 2020; Aygun et al., 2025; Wu et al., 2025).

Sosyal ve Davranışsal İpuçları

Çok küçük çocuklarda altta yatan psikolojik kaygılar veya gelişimsel aksamalar; sosyal ortamlarda ilişki kurmada sorunlar, bakıcıyla güvenli bağlanma geliştirememe, dışlanma, aşırı huzursuzluk veya çevreye ilgisizlik şeklinde de baş gösterebilir. Ayrıca obsesif kompulsif eğilimler gibi bazı erken duygusal bozukluklar, çocuklarda aşırı utangaçlık, temastan kaçınma veya tipik gelişimsel dönüm noktalarından sapan diğer gözlemlenebilir davranışlar olarak ortaya çıkabilir. Fiziksel şiddet eğilimi, vurma, ısırma gibi davranışlar da bu yaşta ifade edilemeyen yoğun kaygının bir göstergesi olabilir.

Klinik (Değerlendirme) Yöntemleri

Küçük çocukların sınırlı sözel kapasitesi nedeniyle ağrı, mide bulantısı, kaygı veya koku kaybı gibi sübjektif şikayetler bu grupta güvenilir şekilde doğrudan sorgulanamaz (Weng et al., 2021; Christophers et al., 2020). Bu durum hekimlerin ve psikologların tamamen ebeveyn gözlemine ve davranışsal ipuçlarına dayanmasını gerektirir (Podolak et al., 2020). Klinik değerlendirmede 0-4 yaş arası için ebeveyn gözlemli araçlar (örneğin REACTIONS gibi gözlemsel ölçekler) tercih edilir; standart öz-bildirim ölçeklerinin çoğu 5 yaş altı çocuklar için uygun değildir (Dupont et al., 2021; Moner et al., 2021; Podolak et al., 2020).

2. Okul Öncesi Dönem (3-5 Yaş): Duyguların Davranışa Dönüşmesi

2-4 ve 5 yaş arası çocuklarda psikolojik bozuklukların ve stres belirtilerinin ortaya çıkışı, altta yatan sorunlara işaret edebilecek spesifik davranış değişikliklerine karşı keskin bir göz gerektirir. 3-5 yaş grubundaki çocuklar dili aktif kullanmaya başlasalar da, yaşadıkları karmaşık duygusal sıkıntıları soyut kavramlarla ifade edecek olgunlukta değillerdir.

Gelişimsel Gerileme (Regresyon) ve Bağlanma Sorunları

Okul öncesi dönemde akut stres, travma veya aile içi gerginlik durumlarında en belirgin semptom gelişimsel gerilemedir (Richez et al., 2022). Çocuk önceden kazandığı becerileri kaybedebilir:

• Tuvalet eğitimi tamamlanmışken yeniden alt ıslatma veya kaka kaçırma,
• Bebeksi konuşmaya dönme, parmak emme veya sallanma davranışları,
• Bakım verene (anne/baba) aşırı yapışma ve ayrılma kaygısı yaşama.

Duygusal ve Davranışsal Belirtiler

Bu yaş grubundaki çocuklar duygusal veya fiziksel rahatsızlıklarını sık ruh hali dalgalanmaları, inatçılık krizleri, öfke patlamaları, karın ağrısı veya gündüz yorgunluğu olarak yansıtırlar (Gross et al., 2025; Berg et al., 2022). Akran ilişkilerinde uyum bozulduğunda; sosyal kaygı, arkadaş edinmede zorluk, paylaşmayı reddetme, başkalarının duygularına karşı empati eksikliği veya akranlarına karşı zorbalık ve fiziksel saldırganlık davranışları görülebilir. Ayrıca kendine zarar verme eğilimleri (başını vurma, kendini ısırma) derhal ele alınması gereken temel içsel sıkıntıların göstergesidir.

5 Yaş Grubu ve Klinik Tanı Kriterleri

5 yaşındaki çocuklarda psikolojik bozuklukların belirtileri bazen hafif veya belirsiz olabilir; ancak erken teşhis açısından hayati önem taşır. Bu semptomlar genellikle şu kriterlere göre değerlendirilir:

1. Davranışın çevresi ve başkaları üzerindeki etkisi,
2. Belirtilerin süresi ve kalıcılığı,
3. Çocuğa veya çevresine zarar verip vermediği,
4. Çocuğun eğitimsel veya sosyal işlevselliğini engelleyip engellemediği.

Ruh sağlığı uzmanları, bu yaş grubunu değerlendirirken Amerikan Psikiyatri Birliği’nin DSM-5 tanı kriterlerinden yararlanırlar. Uzmanlar çocuk, aile ve okul öncesi öğretmenleriyle gözlem ve yapılandırılmış görüşmeler yaparak belirtilerin gelişimsel bir faz mı yoksa klinik bir bozukluk mu olduğunu tespit ederler.

Klinik Araştırma Notu: Kafa travması veya ağır hastalık sonrasında 0-4 yaş aralığındaki çocuklarda kişilik değişiklikleri (%34.0) ve uyku problemleri (%49.2) standart ölçeklerde yer almayan ancak klinikte son derece sık gözlenen temel tablolardır (Podolak et al., 2020).

3. Erken Okul Dönemi (6-8 Yaş): Korkuların ve Duyumların Söze Dökülmesi

Okul çağına adım atılmasıyla birlikte çocuğun sosyal çevresi genişler, kurallarla tanışır ve bilişsel kapasitesi belirgin bir sıçrama gösterir. 6-8 yaşındaki çocuklarda psikolojik bozuklukların belirlenmesi, onların değişen davranışlarının ve duygularının dikkatli gözlemlenmesini gerektirir.

Korkuların Sözel İfadesi ve Somatizasyon

6-11 yaş grubundaki çocuklar travmatik veya stresli olaylar sonrasında 0-5 yaş grubuna kıyasla belirgin şekilde daha fazla anksiyete, korku ve endişe verbalize ederler ($p = 0.018$) (Richez et al., 2022; Cheng et al., 2019). Ancak bu yaşta hisler hâlâ sıklıkla somut fiziksel duyumlar üzerinden ifade edilir (Usman & Linder, 2025):

• “Kaslarım sızlıyor”, “Karnım büzüşüyor”, “Canım acıyor”, “Boğazım sıkışıyor”.

Davranışsal Göstergeler ve Kırmızı Bayraklar

Bu yaş grubunda psikolojik dengesizlikler şu davranışsal değişikliklerle kendini gösterir:

• İçedönüklük ve Yalnızlık: Sosyal etkileşimlerden çekilme, yoğun korkular yaşama ve sürekli yalnız kalamama (aşırı bağımlılık).
• Akademik Düşüş: Okul başarısında belirgin ve nedensiz düşüşler psikolojik kaygıların en önemli kırmızı bayraklarından biridir.
• Davranış Bozuklukları: Sinirlilik, aşırı saldırganlık, inatçılık, sık yalan söyleme, tırnak yeme, yatak ıslatmayı sürdürme, parmak emme, hırsızlık yapma, evden/okuldan kaçma ve küfür etme gibi eylemler çocuğun çevresiyle olan ilişkilerini bozar.

Travma ve Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) Belirtileri

Kaza, kayıp veya istismar gibi travmatik olayların ardından çocuklarda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB) gelişebilir. Bu durum içe kapanma, ani öfke patlamaları, çekingenlik ve yaşanan travmayla ilgili tekrarlayan anılar veya kabuslar şeklinde belirebilir.

Ayrıca Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), bu yaş grubunda obsesyonlar (tekrarlayan sıkıntı verici düşünce ve korkular) ve kompulsiyonlar (stresi hafifletmek için yapılan tekrarlayıcı davranışlar) ile ortaya çıkabilir. Çocuk obsesif düşüncelerin yarattığı yoğun huzursuzluğu yatıştırmak için belirli ritüeller (aşırı yıkama, sayma, düzenleme) geliştirebilir.

Klinik Değerlendirme Teknikleri

5-7 yaş aralığındaki çocuklarda Likert tipi karmaşık yazılı skalalar yerine emojiler ve resimli ölçekler klinik uyumu ve doğru bilgi alımını artırmaktadır (Dew et al., 2026). 6-8 yaş grubunda çocuğun kendi anlatımı ile ebeveyn ve öğretmen bildirimleri bir arada değerlendirilerek psikolojisi bozuk çocuğun belirtileri netleştirilir.

4. Geç Okul ve Ön Ergenlik Dönemi (9-12 Yaş): Bilişsel ve Soyut Şikayetler

9-12 yaş arası (ön ergenlik dönemi), çocuğun soyut düşünme, öz-farkındalık ve zihinsel süreçlerini gözlemleme (üstbiliş) becerilerinin olgunlaştığı bir evredir. Bu dönemde psikolojik sorunlar daha soyut ve zihinsel semptomlarla kendini gösterir.

Bilişsel Şikayetler ve Dikkat Sorunları

Yaş ilerledikçe baş ağrısı, yorgunluk, zihinsel sislenme (brain fog), konsantrasyon kaybı ve hafıza güçlüğü gibi bilişsel yakınmalar çok daha sık bildirilir. (Berg et al., 2022; Santana et al., 2025; Weng et al., 2021).

Özellikle Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) olan çocuklarda şu belirtiler belirginleşir:

• Hiperaktivite nedeniyle uzun süre sakin oturamama ve etkinliklere katılamama,
• Ayrıntılara dikkat etmekte zorlanma, okul ödevlerinde dikkatsizce basit hatalar yapma,
• Talimatları takip edememe, doğrudan kendisiyle konuşulduğunda dinlemiyor gibi görünme,
• Zihinsel çaba gerektiren görevlerden (ödev, proje) kaçınma ve aşırı unutkanlık.

Sosyal İzolasyon ve Davranış Değişiklikleri

10-12 yaş grubunda okul etkinliklerine ilgisizlik, arkadaşlarıyla oyun oynamak istememek, teneffüslere katılma konusunda isteksizlik ve tek başına izole zaman geçirme arzusundaki aşırı artış psikolojisi bozuk çocuğun sıklıkla sorun yaşadığı alanlardır. Tırnak yeme, saç koparma gibi beden odaklı tekrarlayıcı davranışlar da bu yaşta altta yatan yoğun anksiyetenin göstergesi olabilir.

Algısal Farklılıklar ve Nörogelişimsel Değerlendirme

9-12 yaş grubunda psikotik benzeri veya algısal deneyimlerin (sıra dışı sesler duyma, imgeler görme, şüphecilik) sıklığı (%17 civarında) daha küçük yaşlara kıyasla artış gösterebilir (Lavan et al., 2026). Bu tür semptomların varlığında vakit kaybetmeden tıbbi ve nörolojik değerlendirmelerin yapılarak organik etiyolojilerin dışlanması gerekir.

Klinik Evaluation Yöntemleri

6-12 yaş grubunda çocukların kendi iç dünyaları hakkında verdikleri beyanlar ile ebeveyn bildirimleri arasında belirgin farklar oluşabilir. Bu nedenle yapılandırılmış öz bildirim araçları (SSPedi gibi) ile aile ve öğretmen görüşmeleri birlikte yürütülmelidir (Usman & Linder, 2025; Cheng et al., 2019). Ayrıca zeka değerlendirmeleri, dil ve motor gelişim testleri ile DSM-5 tanı ölçütleri tanı sürecinde aktif olarak kullanılır.

Yaşa Özgü Klinik Dikkat Notları ve Yaş Farklılıkları

Ruh sağlığı ve pediatri uzmanlarının semptom değerlendirmesinde dikkate aldığı kritik yaşa özgü klinik dinamikler şunlardır:

1. Nörolojik Tutulum Hızı: 6 yaşından küçük çocuklarda nörolojik ve fiziksel etkilenimler yetişkinlere veya büyük çocuklara kıyasla çok daha hızlı ortaya çıkabilir ve tablosu hızla değişebilir (Cherepacha et al., 2024; Aygun et al., 2025).
2. Kronik Durumların Etkisi: 7-12 yaş grubundaki çocuklarda önceden var olan kronik fiziksel rahatsızlıklar veya psikolojik hassasiyetler, ortaya çıkan yeni semptomların kalıcılığı açısından daha yüksek risk oluşturur (Wu et al., 2025).
3. Değerlendirme Araçlarının Uyumu: 0-4 yaş grubunda sadece ebeveyn gözlemli araçlar kullanılırken; 5-7 yaşta emojili/görsel skalalar, 8-12 yaş grubunda ise çocuğun doğrudan kendi beyanını alan yapılandırılmış öz bildirim formları tercih edilir (Dew et al., 2026; Podolak et al., 2020).

Çocuk Psikolojisini Geliştirme ve Destekleyici Çevre Stratejileri

Çocuklarda görülen psikolojik belirtileri azaltmak, ruh sağlığını korumak ve sağlıklı bir duygusal gelişim sağlamak için bütüncül ve destekleyici bir yaklaşım benimsenmelidir.

       +-------------------------------------------------------+
       |             Çocuğun Psikolojik İyileşmesi             |
       +-------------------------------------------------------+
                                   |
         +-------------------------+-------------------------+
         |                                                   |
         v                                                   v
+---------------------------------+                 +---------------------------------+
|      Çevresel & Ailevi Destek    |                 |   Terapötik & Uzman Müdahalesi  |
+---------------------------------+                 +---------------------------------+
| • Açık iletişim ve empati       |                 | • Yaşa uygun terapi (Oyun/BDT) |
| • Güvenli ve kabul edici ortam  |                 | • Multidisipliner değerlendirme |
| • Başarıların takdiri           |                 | • Aile danışmanlığı             |
| • Sosyal ve sportif etkinlikler |                 | • Okul ve öğretmen işbirliği    |
+---------------------------------+                 +---------------------------------+

1. Destekleyici Bir Çevre Oluşturmak

Çocuğun psikolojik sağlığı, içinde büyüdüğü aile ortamından derinden etkilenir. Aile içi dinamiklerde açık iletişim, anlayış, empati ve sabır hakim olduğunda davranışsal sorunlar hızla azalır. Ebeveynlerin çocukların gelişim aşamalarına uygun zorluklar karşısında onları desteklemeleri, başarılarını takdir etmeleri ve cesaretlendirici bir tutum sergilemeleri çocuğun özgüvenini ve psikolojik dayanıklılığını (resilience) anlamlı ölçüde artırır.

2. Olumlu İlişkiler ve Sosyal Etkileşim

Bakıcılar, aile üyeleri ve akranlarla kurulan olumlu ilişkiler çocuğun psikolojik refahının temel taşıdır. Etkili iletişim içeren aile yapısı, çocuğun ilgi alanlarını ve benlik duygusunu keşfetmesini teşvik eder; soyut düşünme ve ahlaki gelişimini besler. Ayrıca çocukları sosyal aktivitelere, takım oyunlarına ve sanatsal faaliyetlere katılmaya teşvik etmek, sosyal becerilerini geliştirirken ilişkilerini güçlendirir ve stresi azaltır.

3. Aile, Okul ve Toplum İşbirliği

Okul, çocuğun duygusal ve sosyal gelişiminde aileden sonraki en vital alandır. Sağlıklı bir gelişim ve topluma uyum için aileler, okullar ve ruh sağlığı uzmanları arasında yakın bir işbirliği kurulmalıdır. Okul ortamında fark edilen bir akademik düşüş veya sosyal çekilme, bütünsel bir yaklaşımla ele alınmalıdır.

4. Terapötik Yaklaşımlar ve Uzman Danışmanlığı

Çocuğunda duygusal veya davranışsal belirtiler gözlemleyen ailelerin bir çocuk psikoloğu veya çocuk psikiyatristine başvurması önemlidir. Uzmanlar; oyun terapisi, bilişsel davranışçı terapi (BDT) ve aile danışmanlığı gibi çocuğun yaşına uygun terapötik yöntemleri uygulayarak duygusal, sosyal ve bilişsel gelişimi hedefler. Ailenin terapi sürecine dahil edilmesi, olumlu sonuçların kalıcılığını sağlar.

Önemli Not: Bu makalede sunulan bulgular genel bilimsel ve klinik literatüre dayanmaktadır. Çocuğunuzda devam eden fiziksel veya psikolojik şikayetler için doğru tanı, değerlendirme ve takip amacıyla mutlaka bir uzman hekime veya çocuk psikoloğuna danışılmalıdır.

Kaynakça

Wu, Y.-X., Sun, X.-R., Yang, J., Fan, H., Jin, O., Tang, L., Zhang, M., & Wang, L. (2025). Age differences in prevalence and symptoms of post-COVID-19 condition among children: A prospective cohort study. European Journal of Pediatrics, 184(2), Article 6064. https://doi.org/10.1007/s00431-025-06064-1

Aygun, E., Şahin, A., & Dalgıç, N. (2025). Evaluation of our paediatric patients hospitalised with COVID-19 diagnosis: Single centre experience. The Medical Bulletin of Sisli Etfal Hospital, 59(3), 351–359. https://doi.org/10.14744/semb.2025.73483

Berg, S. K., Palm, P., Nygaard, U., Bundgaard, H., Petersen, M. N. S., Rosenkilde, S., Thorsted, A., Ersbøll, A., Thygesen, L., Nielsen, S., & Christensen, A. V. (2022). Long COVID symptoms in SARS-CoV-2-positive children aged 0–14 years and matched controls in Denmark (LongCOVIDKidsDK): A national, cross-sectional study. The Lancet Child & Adolescent Health, 6(9), 614–623. https://doi.org/10.1016/S2352-4642(22)00154-7

Cheng, L., Liu, F., Feng, S., Wang, Y.-W., Gu, Y., & Kang, Q. (2019). Symptom experience of children with cancer younger than eight years of age: An integrative review. Journal of Pain and Symptom Management, 58(1), 157–166. https://doi.org/10.1016/j.jpainsymman.2019.03.021

Cherepacha, N., Chugani, B., Alabdeen, Y., Sánchez-Espino, L. F., Mahood, Q., Sibbald, C., & Verstegen, R. (2024). Clinical presentation and diagnosis of Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms (DReSS) in children: A scoping review. Clinical Reviews in Allergy & Immunology, 66(1), 112–123. https://doi.org/10.1007/s12016-024-08983-7

Christophers, B., Marin, B. G., Oliva, R., Powell, W. T., Savage, T., & Michelow, I. (2020). Trends in clinical presentation of children with COVID-19: A systematic review of individual participant data. Pediatric Research, 91(3), 494–501. https://doi.org/10.1038/s41390-020-01161-3

Dew, S., Widger, K., Rapoport, A., Chanchlani, R., Dionne, J. M., Samuel, S., Hamiwka, L., Bei, K., Loverock, K., Davison, S. N., Oketola, B., Dart, A. B., & Matsuda-Abedini, M. (2026). Adaptation and evaluation of PRO-Kid (patient-reported outcome measure for the assessment of symptoms burden in pediatric chronic kidney disease) for children aged 2–7 years. Pediatric Nephrology. Advance online publication. https://doi.org/10.1007/s00467-026-07372-w

Dupont, D., Beaudoin, C., Désiré, N., Tran, M., Gagnon, I., & Beauchamp, M. (2021). Report of Early Childhood Traumatic Injury Observations & Symptoms: Preliminary validation of an observational measure of postconcussive symptoms. Journal of Head Trauma Rehabilitation, 37(2), E102–E112. https://doi.org/10.1097/HTR.0000000000000691

Esposito, S., Principi, N., Azzari, C., Cardinale, F., Di Mauro, G., Galli, L., Gattinara, G. C., Fainardi, V., Guarino, A., Lancella, L., Licari, A., Mancino, E., Marseglia, G., Leonardi, S., Nenna, R., Zampogna, S., Zona, S., Staiano, A., & Midulla, F. (2022). Italian intersociety consensus on management of long COVID in children. Italian Journal of Pediatrics, 48(1), Article 42. https://doi.org/10.1186/s13052-022-01233-6

Gross, R., Thaweethai, T., Salisbury, A. L., Kleinman, L., Mohandas, S., Rhee, K. E., Snowden, J., Tantisira, K., Warburton, D., Wood, J. C., Kinser, P. A., Milner, J., Rosenzweig, E., Irby, K., Flaherman, V., Karlson, E., Chibnik, L. B., Pant, D. B., Krishnamoorthy, A., … Truong, D. T. (2025). Characterizing Long COVID symptoms during early childhood. JAMA Pediatrics, 179(8), 781–792. https://doi.org/10.1001/jamapediatrics.2025.1066

Lavan, O., Ganelin-Cohen, E., Goldstein, A., Mevorach, T., Frank, S., Apter, A., Fennig, S., Benaroya-Milshtein, N., & Krivoy, A. (2026). Medical evaluation of first presentation of psychotic symptoms in children and adolescents. Frontiers in Psychiatry, 17, Article 1678974. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2026.1678974

Moner, N., Soubelet, A., Barbieri, L., & Askenazy, F. (2021). Assessment of PTSD and posttraumatic symptomatology in very young children: A systematic review. Journal of Child and Adolescent Psychiatric Nursing, 34(4), 265–278. https://doi.org/10.1111/jcap.12351

Podolak, O. E., Chaudhary, S., Haarbauer-Krupa, J., Metzger, K., Curry, A., Kessler, R. S., Pfeiffer, M., Breiding, M., Master, C., & Arbogast, K. (2020). Characteristics of diagnosed concussions in children 0–4 years of age presenting to a large pediatric healthcare network. Pediatric Emergency Care, 37(12), e1652–e1657. https://doi.org/10.1097/PEC.0000000000002148

Richez, A., Gindt, M., Battista, M., Nachon, O., Ménard, M.-L., Askenazy, F., Fernandez, A., & Thümmler, S. (2022). Storm Alex: Acute stress responses in the pediatric population. European Journal of Psychotraumatology, 13(1), Article 2067297. https://doi.org/10.1080/20008198.2022.2067297

Santana, J., Padilla, A. N., Wren, T. A. L., Vue, Y., & Hamilton, A. (2025). Pediatric concussion characteristics differ based on age. Brain Injury, 40(1), 75–81. https://doi.org/10.1080/02699052.2025.2582153

Usman, M., & Linder, L. (2025). School-age children’s characterization of symptoms and symptom management: A thematic analysis. Journal of Pediatric Hematology/Oncology Nursing, 42(5), 317–326. https://doi.org/10.1177/27527530251369732

Weng, C., Butt, W., Brooks, M., Clarke, C., Jenkins, H., Holland, S., & Chiang, S. (2021). Diagnostic value of symptoms for pediatric SARS-CoV-2 infection in a primary care setting. PLoS ONE, 16(4), Article e0249980. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0249980